Luani i Epirit

Historiografia botërore ende nuk e ka thënë plotësisht fjalën e vet mbi Ali Pashë Tepelenën.


Nga Dr. Dorian Koçi, Drejtor i Muzeut Historik Kombëtar

Historiografia botërore ende nuk e ka thënë plotësisht fjalën e vet mbi origjinën etnike, familiare të Ali Pashë Tepelenës si dhe në aksionet e tij politike për të realizuar pavarësinë e shtetit të vet. Ajo luhatet në shtretërit e egzotizmit, orientalizmit dhe paragjykimeve kulturore. Ali Pasha Tepelena është figura më interesante dhe më karizmatike e kapërcyellit të shekullit XVIII dhe fillimit të shekullit të XIX në historinë e Shqipërisë.

Koha në të cilën u brumos dhe ushtroi aktivitetin e tij Pashai Tepelenas ishte koha kur Ballkani dhe territoret e perëndimore të tij nën kontaktin e drejtpërdrejt me ushtrinë franceze që pushtuan Ishujt Jonianë dhe zhvillimit të një rrjeti tregtar të admirueshëm me Europën kaluan nga procesi i Mesjetës së vonë në iluminizëm ballkanik dhe nacionalizëm.

Merita e Ali Pashë Tepelenës është se ai nuk u gjend i papërgatitur për të përjetuar këto ndryshime, por në varësi të rrethanave dhe gjeopolitikës evoluoi qëndrimet e veta politike nga një shkollë administrative e politike që e kishte përgatitur për të qenë një Pasha tradicional otoman në një prijës makiavelik me tendenca moderniste të aftë për të krijuar shtetin e vet.

Kjo përpjekje modernizuese fitoi simpati të madhe mes udhëtarëve të huaj që vizituan Shqipërinë në këtë kohë, duke e trajtuar atë në veprat e tyre shumë herë pozitivisht, por nuk munguan dhe ngjyrat negative në varësi të shijeve, interesave diplomatike dhe afilacioneve kulturore që këta udhëtarë përfaqësonin.

Deri më tash shpesh herë është marrë si i vërtetë pohimet e origjinës së familjes së tij nga një dervish i ardhur nga Konja dhe i vendosur në Tepelenë. Por në fakt një dokument origjinal i parisë së Gjirokastrës, dërguar kryeqytetit të Habsburgëve, Vjenës del qartë origjina shqiptare e Ali Pashë Tepelenës.

Dr. Dorian Koçi, Drejtor i Muzeut Historik Kombëtar

 

Një aspekt tjetër i rëndësishëm është trajtimi i deri më sotëm si një pasha oriental, të egër, mizor që fillon karrierën e vet si një hajdut i thjeshtë në malet e Epirit për të përfunduar nëpërmjet vrasjeve, përdhunimeve dhe dredhive si zot i vërtetë i tij. Po kështu ai është vështruar nën dritën e historive me ngjyrime orientaliste të haremeve të tij, dashurive, historisë së Frosinës që paraqesin si një figurë të degjeneruar dhe epshore që s’ndalet para asnjë gjëje për të arritur qëllimet e veta.

Mirëpo realitet historike flasin ndryshe. Ali Pasha ishte përfaqësues i një prej familjeve më fisnike toske dhe të parët e tij kishin qenë pashallarë, administrues të Pashallëkut të Delvinës dhe në këtë mënyrë ai trashëgonte jo vetëm një linjë fisnikërie, por edhe trashëgimi administrative të admirueshme për kohën.

Epoka protonacionaliste që lindi gjatë sundimit të Ali Pashës ndërtoi kolonat e formimit të identitetit të popullsisë së pashallëkut të tij, e cila sipas territorit, preferencave gjuhësore dhe atyre të besimit fetar u nda në shqiptarë dhe grekë. Rebelimi i tij edhe pse nuk mori ngjyresat e forta të një revolte të mirëfilltë nacionaliste ndihmoi shumë në krijimin e identitetit kolektiv kundërshtues ndaj Perandorisë që shqiptarët adoptuan në vitet e mëvonshme.

Në këtë sens nuk mund të thuhet se kjo popullsi iu përgjigj dhe e kuptoi tërësisht mesazhin nacionalist që Ali Pasha Tepelena i drejtoi kur u rebelua ndaj pushtetit qendror, por nuk mund të lihet pa përmendur se në këtë kundërvënie ajo shumë shpejt gjeti orientimin e vet nacionalist.

Rebelimi i tij shënon kundërvënien e parë serioze të një pushteti lokal mysliman shqiptar me pushtetin qendror perandorak osman dhe si e tillë përbën një rast të veçantë studimi dhe për këtë arsye ka tërhequr vëmendjen e duhur të historiografisë europiane.

Sulmi kibernetik nga Irani, Shqipëria plan strategjik për sigurinë e informacionit

Autoritetet publikuan sot planin strategjik për sigurinë e informacionit, pas sulmit kibernetik të ardhur prej Iranit

Global 360

A do të ndikojë tërmeti në zgjedhjet e 14 majit në Turqi?

Erdogan ka shpallur një gjendje të jashtëzakonshme tre-mujore pas katastrofës së tërmetit vdekjeprurës.

Diplovista

Ambasadori Alastair King-Smith: Shqipëria historikisht është lidhur me Mbretërinë e Bashkuar

Ambasadori i Mbretërisë së Bashkuar Alastair King-Smith, në një intervistë mbrëmjen e sotme për Grida Dumën në “Top Story”, ka…

Gjeopolitika

Erdogan: Nuk ka anëtarësim në NATO për Suedinë!

Deklarata e vjen pas protestës së mbajtur në Stokholm, ku u dogj edhe një kopje e Kuranit, librit të shenjtë…

OPED

“Serbia 2022”, në gjunjë nga Moska dhe barikadat antiperëndimore!

Gjeneral Piro Ahmetaj është ekspert për SK, Rajonin dhe NATO, Zv/Pesident i Këshillit të Atlantikut dhe Ish: Këshilltar i Presidentit të…

Profil

Mit’hat Frashëri, avokati i shquar i Shqipërisë

Kemi marrë nga një shqiptar i Amerikës, Z. Lumo Skëndo, një thirrje në favor të pavarësisë së vendit të tij…

Masmedia

Si shpëtoi për 30 vjet Matteo Messina Denaro, kryemafiozi i Cosa Nostra

Kreu i Cosa Nostra-s dhe i arratisuri kryesor italian nuk gjendej prej 30 vitesh, edhe pse tashmë diheshin shumë gjëra…