Nga Dr. Marsela Musabelliu

Drejtore Ekzekutive e Institutit të Studimeve të Globalizimit (AIGS)

Më 3 shkurt 2026 u mbajt në Pekin një forum i bashkëorganizuar nga institutet dhe qendrat kërkimore të lidhura me Partinë Komuniste të Kinës (PKK) dhe Partinë Kuomintang (KMT) nga ishulli i Tajvanit. Forumi, me temë “Perspektivat e shkëmbimeve dhe bashkëpunimit ndër-ngushticë”, mblodhi mbi 100 pjesëmarrës nga të dy anët e Ngushticës së Tajvanit. Në të morën pjesë përfaqësues të lartë të qendrave studimore të PKK-së dhe KMT-së, si dhe ekspertë nga sektorë të ndryshëm, përfshirë turizmin, industrinë, shkencën dhe teknologjinë, shëndetësinë dhe mbrojtjen e mjedisit. Një delegacion nga KMT, i udhëhequr nga nënkryetari i saj Hsiao Hsu-tsen, mbërriti në Pekin një ditë para forumit.

Kjo ngjarje ka një rëndësi të madhe jo vetëm akademike, pasi organizohet nga institute kërkimore, por mbi të gjitha ka një peshë politike të konsiderueshme, pasi shënon ringjalljen e mekanizmit të forumit KMT-PKK pas një ndërprerjeje nëntëvjeçare. Në tryezën e akademikëve po vendosen sërish themelet e rindërtimit të dialogut politik, dhe nga kjo bazë shpresohet se intensifikimi i shkëmbimeve do të sjellë rezultate të pakontestueshme.

Pak sfond politik

Për të kuptuar se nga ka nisur ky proces dialogu midis partive, duhet të kthehemi më shumë se tre dekada pas. Mirëkuptimi i vitit 1992 për Ngushticën Ndërkufitare, i njohur zakonisht si “Konsensusi i vitit 1992”, doli nga bisedimet e mbajtura në Hong Kong midis përfaqësuesve të Kinës kontinentale dhe Tajvanit. Në atë kohë, të dyja palët po kërkonin një mënyrë praktike për të rifilluar kontaktet pas dekadash ndarjeje. Thelbi i asaj që u arrit në vitin 1992 është se të dyja palët e Ngushticës së Tajvanit pranojnë se ekziston vetëm një Kinë dhe se Tajvani është pjesë e asaj Kine, edhe pse të dyja palët qeveriseshin veçmas si rezultat i luftës civile kineze.
Pekini e konsideron këtë ndarje si të përkohshme dhe administrative dhe jo politike në kuptimin e krijimit të dy shteteve. Konsensusi në vitin 1992 lejoi që dialogu të vazhdonte duke e vendosur këtë njohje të përbashkët të “një Kine” në themel të marrëdhënieve ndërkufitare.

Forumi, me temë “Perspektivat e shkëmbimeve dhe bashkëpunimit ndër-ngushticë”mblodhi mbi 100 pjesëmarrës nga të dy anët e Ngushticës së Tajvanit/Foto nga CMG

Pika kryesore nuk është formulimi teknik i përdorur në atë kohë, por kuptimi politik që qëndron pas tij. Kina pohon se sovraniteti mbi Kinën në tërësi nuk ka qenë kurrë i ndarë. Mund të ekzistojnë dallime mbi mënyrën se si administrohen të dy palët, por jo mbi faktin se të dyja i përkasin një kombi të vetëm kinez. Për këtë arsye, zyrtarët kinezë theksojnë “parimin e Një Kine” si thelbin e Konsensusit të vitit 1992. Çdo interpretim që sugjeron ndryshe, konsiderohet i papajtueshëm me atë që u arrit në vitin 1992.

Për Pekinin situata është shumë e qartë, statusi i Tajvanit u formua nga fundi i Luftës së Dytë Botërore, kur Japonia ia ktheu ishullin Kinës, dhe më vonë nga lufta civile kineze, e cila bëri që autoritetet e Kuomintangut të tërhiqeshin në Tajvan, ndërsa Republika Popullore e Kinës u themelua në kontinent. Ky rezultat nuk krijoi një vend të ri në Tajvan, por prodhoi një konflikt civil të pazgjidhur. Prandaj, marrëdhëniet ndër-ngushticë trajtohen si një çështje e brendshme e mbetur nga historia, dhe jo si marrëdhënie midis dy entiteteve të barabarta. Brenda këtij kuadri, Konsensusi i vitit 1992 shihet si baza politike për bashkëpunim. Me pak fjalë, megjithëse Kina dhe Tajvani qeverisen ndryshe, ato janë pjesë e të njëjtit vend dhe çdo angazhim përtej Ngushticës duhet të fillojë me atë themel të përbashkët kombëtar.

Mbi këtë sfond, Hsiao tha se udhëtimi i delegacionit të KMT-së ka një pozicionim të qartë: të veprojë si një komunikues për industritë e Tajvanit, një mbrojtës i banorëve të Tajvanit dhe një promovues i paqes ndër-Ngushtore.

Zëdhënësja e Zyrës së Çështjeve të Tajvanit të Këshillit të Shtetit, Zhang Han/Foto nga VCG

Forumi, takimet dhe fjalët e shprehura

Lidhur me forumin, disa ditë para zhvillimit të tij, zëdhënësja e Zyrës së Çështjeve të Tajvanit të Këshillit të Shtetit, Zhang Han, tha se kërkimi i paqes, zhvillimit, shkëmbimeve dhe bashkëpunimit përfaqëson opinionin publik kryesor në Tajvan. Ajo tha se kontinenti është i gatshëm, mbi bazën e përbashkët politike të mbështetjes së Konsensusit të vitit 1992 dhe kundërshtimit të “pavarësisë së Tajvanit”, të forcojë ndërveprimet dhe shkëmbimet me parti të ndryshme politike, grupe dhe njerëz nga të gjithë sektorët në rajonin e Tajvanit, përfshirë Kuomintang-un, dhe të promovojë së bashku zhvillimin paqësor të marrëdhënieve.

Para nisjes për në Pekin, Hsiao u tha mediave në Aeroportin Taoyuan se Tajvani dhe kontinenti nuk duhet të shihen kurrë si të ndarë nga njëri-tjetri. “Të dyja palët janë natyrshëm familje”/Foto nga VCG

Para nisjes për në Pekin, Hsiao u tha mediave në Aeroportin Taoyuan se pjesëmarrja në forum do të jetë fokusi kryesor i udhëtimit. Ekziston një potencial i konsiderueshëm plotësues midis dy palëve në industri të shumta. Hsiao tha se shpreson që përmes kësaj platforme shkëmbimi, mirëkuptimi i ndërsjellë mund të rritet, dallimet të zvogëlohen dhe një atmosferë paqësore të nxitet gradualisht midis dy anëve të Ngushticës së Tajvanit, gjë që ai tha se është pikërisht qëllimi kryesor i forumit. Ai deklaroi më tej se të dy anët e Ngushticës së Tajvanit nuk janë dy vende të ndara” dhe se nga perspektivat e historisë, kulturës, lidhjeve të gjakut dhe lidhjeve emocionale, Tajvani dhe kontinenti nuk duhet të shihen kurrë si të ndarë nga njëri-tjetri. “Të dyja palët janë natyrshëm familje”, tha Hsiao në aeroport.

Forumi u hap me një frymë të lartë ceremoniale por edhe shumë familjare. Në fjalimin e tij në hapjen e forumit, Song Tao, kreu i Zyrës së Punës së Tajvanit në Komitetin Qendror të PKK-së, tha se të dy partitë duhet të mbeten të palëkundura në mbështetjen e themelit të përbashkët politik të Konsensusit të vitit 1992 dhe në kundërshtimin e “pavarësisë së Tajvanit.”

Pjesëmarrësit zhvilluan diskutime të thella mbi tre tema: shkëmbimet dhe bashkëpunimi turistik , shkëmbimet dhe bashkëpunimi industrial, dhe shkëmbimet dhe bashkëpunimi mbi zhvillimin mjedisor dhe të qëndrueshëm, dhe paraqitën 15 mendime konsensuale në pesë fusha kryesore. Përveç theksimit të të dyja palëve në avancimin e shkëmbimeve dhe bashkëpunimit, zyrtarët e kontinentit dhe figurat e larta të Kuomintang-ut përsëritën qëndrimin e tyre kundër shkëputjes së Tajvanit.

Në fjalimin e tij, nënkryetari i KMT-së Hsiao Hsu-tsen tha se njerëzit përgjatë Ngushticës së Tajvanit i përkasin kombit kinez dhe duhet të punojnë së bashku për rigjallërimin e tij. Ai shprehu shpresën se, mbi themelin e përbashkët politik të mbështetjes së Konsensusit të vitit 1992 dhe kundërshtimit të “pavarësisë së Tajvanit”, të dyja palët do të synojnë përfitimin e ndërsjellë, do të promovojnë prosperitetin e përbashkët dhe do të çojnë përpara zhvillimin paqësor.

Rifillimi i forumit të grupit të ekspertëve PKK-KMT riafirmon se Konsensusi i vitit 1992 mbetet spiranca që stabilizon marrëdhëniet midis të dyja anëve të ngushitcës. Pavarësisht se si mund të ndryshojë peizazhi politik në Tajvan, drejtimi dhe iniciativa e marrëdhënieve midis Ngushticave nuk do të diktohet kurrë nga separatistët.

Analizat dhe rrënjet e thella historike

Bota akademike kineze është shumë e ndjeshme ndaj situatës së ishullit të Tajvanit. Por, ndonëse emocionet kombëtare janë të forta, studiuesit analizojnë dhe përgatisin materialet me kujdes për vendimmarrësit politikë. Kështu, kur del një deklaratë ose raport i medias kineze lidhur me Tajvanin nga Pekini, gjithçka shoqërohet me njohuri të thella dhe të strukturuara. Janë qindra thinktank-e ose qendra studimi, brenda dhe jashtë universiteteve kineze, që përgatitin dhe ofrojnë gjetjet dhe argumentet mbi situatën.

Instituti i Kërkimeve të Tajvanit në Universitetin Xiamen, në Kinën jugore, është një nga me prestigjozët në këtë linjë. Duke qenë se kam pasur privilegjin të marr pjesë në disa nga aktivitetet e këtij instituti në qytetin e Xiamen-it, e kam parë nga afër sa të zellshem dhe analitikë janë profesorët e çështjeve të Tajvanit atje. Qartësia e tyre akademike dhe logjika historike bashkohen për rezultate shumë të qarta.

Zhang Wensheng, zëvendësdekan dhe profesor në këtë institut, u shpreh se rifillimi i mekanizmit të forumit është një pjesë thelbësore e shkëmbimeve partiake midis KMT dhe PKK, i cili rindërton një platformë të qëndrueshme, të parashikueshme dhe të institucionalizuar për angazhim në fusha civile, industriale, rinore dhe të tjera në të gjithë Ngushticën e Tajvanit. Më e rëndësishmja, në sfondin e provokimeve të vazhdueshme separatiste të autoriteteve të DPP-së drejt “pavarësisë së Tajvanit”, ndërprerjes së qëllimshme të shkëmbimeve, udhëtimi i KMT-së në Pekin i tregon popullit të Tajvanit një rrugë zhvillimi paqësor që është në kontrast të fortë me qasjen konfrontuese dhe të nxitur nga konflikti të DPP-së. Kjo do të siguronte dividentë të çmuar të paqes dhe përfitime të prekshme të zhvillimit ekonomik për të dyja anët e Ngushticës,” shtoi ai.

Më tej, ai vuri në dukje se rëndësia e forumit të 2026-ës shtrihet përtej diskutimeve akademike dhe politike; Ai mishëron aspiratat e përbashkëta paqësore të njerëzve në të dyja anët e Ngushticës së Tajvanit dhe do të kontribuojë në hapjen e një dritareje të re për thyerjen e akullit në marrëdhëniet ndër-Ngushtore.

Kur vizitohet Kina, me shumë gjasa hasen emra si Parku Zhongshan, Rruga Zhongshan apo Spitali Zhongshan në shumë qytete të vendit. Të gjithë këta emra lidhen me Sun Yat-sen, një nga figurat më të rëndësishme politike në historinë e Kinës moderne. Sun Yat-sen udhëhoqi Revolucionin e vitit 1911, i cili përmbysi Dinastinë Qing dhe i dha fund mbi 2000 viteve të monarkisë feudale në Kinë. Në vitin 1912, ai u emërua President i Përkohshëm i Republikës së Kinës, por u detyrua të japë dorëheqjen për shkak të presionit të komandantëve ushtarakë. Megjithatë, ai vazhdoi luftën politike kundër tyre dhe bashkëthemeloi Kuomintang-un (Partinë Nacionaliste Kineze), duke shërbyer si udhëheqësi i saj i parë. Në vitet 1920, Sun Yat-sen ndërmjetësoi një aleancë mes Kuomintang-ut dhe Partisë Komuniste të Kinës. Të dyja forcat bashkëpunuan në Ekspeditën Veriore për të luftuar komandantët lokalë dhe për të bashkuar vendin.

Sun Yat-sen u shndërrua në një figurë unifikuese në Kinën pas-perandorake dhe mbetet unik, pasi respektohet gjerësisht si në të dy anët e Ngushticës së Tajvanit, ashtu edhe nga kinezët jashtë vendit. Si Kuomintang-u ashtu edhe Partia Komuniste e Kinës nderojnë kujtimin e tij.

Për shkak të rëndësisë së thellë historike, arkitekturës madhështore dhe peizazhit të bukur, Mauzoleumi i Sun Yat-sen është bërë një vend pelegrinazhi për popullin kinez. Një vizitë e veçantë ndodhi në vitin 2005, kur kryetari i Kuomintang-ut nga Tajvani, Lien Chan, zhvilloi një vizitë historike në Kinën kontinentale. Ndalesa e parë e turit të tij katërqytetësh ishte pikërisht Nanjing, ku ai bëri homazhe për themeluesin e partisë së tij. Kjo ishte vizita e parë e një drejtuesi në detyrë të Kuomintang-ut pas 56 vitesh. Që prej asaj kohe, gjithnjë e më shumë njerëz nga Tajvani përfshirë figura politike, drejtues biznesi dhe turistë, shkojnë në Kinë. Vizita dhe pjesëmarrja Hsiao Hsu-tsen në forumin e Pekinit është një tjetër hallkë në këtë skenë, si nënkryetar i KMT-së, ku ai tha se njerëzit përtej Ngushticës së Tajvanit i përkasin kombit kinez dhe duhet të punojnë së bashku për rigjallërimin e tij.

Së fundmi, rifillimi i dialogut ndërmjet PKK-së dhe KMT-së nuk është thjesht një akt ceremonial, por një shenjë e qartë se marrëdhëniet ndër-ngushticë mund të rindërtohen, ripërtërihen dhe të avancojnë mbi bazën e respektit të ndërsjellë. Ky forum dhe diskutimet e ekspertëve tregojnë se dialogu i strukturuar, shkëmbimet ekonomike, industriale dhe kulturore, si dhe theksi mbi Konsensusin e vitit 1992, janë themelet e një strategjie paqësore dhe të qëndrueshme. Në këtë kuadër, politika dhe diplomacia tejkalojnë ndarjet dhe tensionet e së tashmes.

Nga ana tjetër, ky forum zhvillohet në prag të Festës së Pranverës, e cila është një festë unifikuese për bashkatdhetarët kinezë në të dy anët e Ngushticës së Tajvanit. Rikthimi i komunikimit është një rrugë e qartë drejt stabilitetit, dhe një shenjë se e ardhmja mund të ndërtohet mbi kujdes, mirëkuptim dhe përgjegjësi politike.

Burimi CGTN