Në vendin ku dikur iu mohua liria dhe u detyrua të punonte në galeritë e minierës, Kardinali Ernest Simoni u rikthye pas më shumë se pesë dekadash për të kremtuar Meshën e Shenjtë në nderim të martirëve të ish-Burgut të Spaçit, një prej simboleve më të rënda të terrorit komunist në Shqipëri.

Me iniciativën e Shoqatës Antikomuniste të të Përndjekurve Politikë të Shqipërisë dhe me pjesëmarrjen e institucioneve të kujtesës, ndër to edhe Autoriteti për Informimin mbi Dokumentet e ish-Sigurimit të Shtetit (AIDSSH), ceremonia përkujtimore mblodhi ish-të dënuar politikë, familjarë të viktimave, përfaqësues të institucioneve shtetërore, pushtetit vendor dhe komunitetit fetar.

Në vendin ku dikur jehonin zhurmat e galerive dhe urdhrat e dhunës, këtë herë u dëgjua lutja për ata që nuk u kthyen kurrë në familjet e tyre, për të ekzekutuarit, për viktimat e punës së detyruar dhe për personat e zhdukur pa gjurmë.

Mesha e kremtuar nga Kardinali Ernest Simoni u shndërrua në një akt kujtese, nderimi dhe reflektimi për mijëra viktima të diktaturës komuniste, shumë prej të cilëve edhe sot nuk kanë një varr të njohur.

Gjatë ceremonisë, Kardinali bekoi artefakte origjinale të përdorura nga të burgosurit politikë, si edhe posterin me portretet e 28 personave të zhdukur, eshtrat e të cilëve ende nuk janë gjetur.

Ai vizitoi gjithashtu ekspozitën e ngritur nga AIDSSH në ambientet e ish-Burgut të Spaçit, ku dokumente arkivore, fotografi dhe dëshmi historike sjellin historinë e këtij burgu politik dhe fatin tragjik të shumë të burgosurve.

Në fjalën e tij, Kardinali Ernest Simoni rikujtoi arrestimin e vitit 1963 dhe ridënimin në vitin 1973, duke ndarë kujtime nga vitet e burgimit dhe të punës së detyruar, mes tyre edhe në Spaç.

Ai solli në kujtesë bashkëvuajtësit me të cilët ndau qelitë dhe galeritë e minierës, shumë prej të cilëve humbën jetën ose nuk u kthyen më pranë familjeve të tyre.

Duke kremtuar Meshën në vendin e vuajtjeve të përbashkëta, ai u lut për shpirtrat e tyre dhe theksoi se ruajtja e kujtesës është një detyrim moral ndaj viktimave të diktaturës komuniste dhe një përgjegjësi për brezat që vijnë.

Kryetari i Shoqatës Antikomuniste të të Përndjekurve Politikë të Shqipërisë, Ethem Fezollari kërkoi angazhim më të madh institucional në mbështetje të ish-të përndjekurve politikë, si edhe për ruajtjen dhe promovimin e vendeve të kujtesës.

Kryetari i Bashkisë Mirditë, Albert Melyshi, ritheksoi kërkesës që ish-Burgu i Spaçit duhet të mbrohet, konservohet dhe zhvillohet si një memorial i gjallë, ku dokumentohen krimet e diktaturës komuniste dhe historia u përcillet brezave të rinj.

Nga ana e tij, Imzot Gjergj Meta theksoi se kujtesa nuk është vetëm detyrim ndaj së shkuarës, por edhe përgjegjësi ndaj së ardhmes. Sipas tij, Spaçi mbetet një vend simbolik ku nderohen martirët e diktaturës dhe ku brezat e rinj duhet të njohin të vërtetën mbi persekutimin komunist.

Pjesëmarrja e AIDSSH në këtë aktivitet lidhet me misionin e tij për dokumentimin, studimin dhe zbardhjen e krimeve të diktaturës komuniste.

Prej vitesh, Autoriteti ka zhvilluar kërkime të vazhdueshme mbi historinë e Spaçit, duke identifikuar dhe bërë publike dokumente arkivore të ish-Sigurimit të Shtetit, duke organizuar ekspozita e veprimtari përkujtimore, si dhe duke mbështetur kërkimin shkencor mbi këtë simbol të represionit komunist.

Një tjetër drejtim i rëndësishëm i punës së Autoritetit janë hetimet administrative për personat e zhdukur gjatë regjimit komunist. Përmes administrimit të dëshmive dhe dokumenteve arkivore, në bashkëpunim me institucionet përgjegjëse dhe familjarët e viktimave, AIDSSH ka kontribuar në identifikimin dhe shënjimin e vendvarrimeve të dyshuara, përfshirë edhe zona që lidhen me ish-Burgun e Spaçit, në përpjekje për t’u dhënë familjeve të drejtën të njohin fatin e të afërmve të tyre.

Në përfundim të ceremonisë, Kardinali Ernest Simoni u nderua me Dekoratën e Mirënjohjes, të dorëzuar nga bashkëvuajtësi i tij Zenel Drangu.

Ceremonia përcolli mesazhin se Spaçi nuk duhet të mbetet vetëm një vend i kujtesës së dhimbjes, por një memorial i gjallë i ndërgjegjes kombëtare, ku e vërteta mbi krimet e diktaturës komuniste të ruhet, të dokumentohet dhe t’u transmetohet brezave që vijnë.

Burimi ATSH