Nga Ambasador Arben Cici

20 Qershor 2026 – Dita Botërore e Refugjatëve

28 Korrik 2026 – 75-vjetori i Konventës së vitit 1951 mbi Statusin e Refugjatëve

Një nënë ecën në errësirë duke mbajtur në krahë fëmijën e saj të lodhur. Një baba mban në duar një çantë të vogël, ku ka futur të gjitha kujtimet që mundi të shpëtojë nga shtëpia e shkatërruar. Një vajzë e vogël shtrëngon fort fletoren e shkollës, duke mos e ditur nëse do të ketë mundësi të ulet sërish në një bankë mësimi.

Këto nuk janë skena nga ndonjë roman apo film. Janë histori reale. Janë histori që përsëriten çdo ditë në shumë vende të botës.

Më 20 qershor, bota shënon Ditën Botërore të Refugjatëve, një ditë kushtuar miliona njerëzve që janë detyruar të largohen nga shtëpitë e tyre për shkak të luftës, persekutimit, dhunës apo shkeljeve të të drejtave të njeriut. Në vitin 2026 kjo ditë merr një domethënie të veçantë, pasi vetëm pak javë më vonë, më 28 korrik, mbushen plot 75 vjet nga miratimi i Konventës së vitit 1951 mbi Statusin e Refugjatëve, dokumenti që vendosi themelet e mbrojtjes ndërkombëtare të refugjatëve.

Këto dy data nuk janë thjesht përvjetorë. Ato janë një thirrje për kujtesë, reflektim dhe përgjegjësi.

Një konventë e lindur nga plagët e Luftës së Dytë Botërore

Konventa për Refugjatët e vitit 1951 lindi nga një nga kapitujt më të errët të njerëzimit. Pas shkatërrimit të Luftës së Dytë Botërore, Evropa u mbush me persona të zhvendosur, të mbijetuar, vejusha, fëmijë jetimë dhe familje që kërkonin siguri. Miliona ishin zhvendosur nga konflikti, gjenocidi, persekutimi dhe trazirat politike.

Bashkësia ndërkombëtare e kuptoi se vuajtjet e dëshmuara gjatë atyre viteve nuk mund të lejoheshin të përsëriteshin pa një përgjigje kolektive. Nën kujdesin e Kombeve të Bashkuara të sapokrijuara, shtetet u bashkuan për të krijuar një kornizë ligjore që do të garantonte mbrojtje për njerëzit e detyruar të largoheshin nga vendet e tyre.

Më 28 korrik 1951, qeveritë miratuan Konventën për Refugjatët në Gjenevë. Në zemër të saj qëndronte një parim revolucionar: asnjë person nuk duhet të kthehet në një vend ku jeta ose liria e tij do të kërcënohej. Ky parim, i njohur si mos-kthim, mbetet gurthemeli i mbrojtjes ndërkombëtare të refugjatëve.

Konventa nuk ishte thjesht një dokument ligjor. Ishte një angazhim moral i njerëzimit ndaj njerëzimit.

UNHCR: 75 vjet në shërbim të njerëzve në nevojë

Një vit para miratimit të Konventës, Kombet e Bashkuara krijuan Zyrën e Komisionerit të Lartë për Refugjatët (UNHCR).

Fillimisht mendohej se misioni i saj do të ishte i përkohshëm. Askush nuk e imagjinonte se dekada më vonë bota do të vazhdonte të përballej me konflikte, luftëra, spastrime etnike dhe kriza humanitare që detyronin njerëzit të largoheshin nga shtëpitë e tyre. Nga Evropa në Afrikë, nga Azia në Lindjen e Mesme, brezat e rinj përjetuan zhvendosje.

Sot, UNHCR është një nga organizatat më të rëndësishme humanitare në botë. Për më shumë se shtatë dekada ajo ka ofruar mbrojtje, strehim, ndihmë emergjente, arsim, mbështetje ligjore dhe shpresë për dhjetëra milionë njerëz.

Pas çdo statistike fshihen histori konkrete.

Histori fëmijësh që janë ribashkuar me familjet e tyre.

Histori nënash që kanë gjetur siguri pas përvojave traumatike të luftës.

Histori të rinjsh që nga kampet e refugjatëve kanë arritur të bëhen mjekë, mësues, inxhinierë dhe liderë komunitetesh.

Shpesh dëgjojmë statistika për miliona refugjatë në mbarë botën. Por refugjatët nuk janë numra.

Ata janë njerëz.

Janë fëmijë që kanë humbur fëmijërinë.

Janë prindër që përballen me dhimbjen e pasigurisë.

Janë të moshuar që largohen nga vendet ku kanë jetuar gjithë jetën.

Janë studentë që lënë pas ëndrrat dhe planet e tyre.

Janë njerëz që nuk kërkojnë privilegje. Kërkojnë vetëm siguri, dinjitet dhe mundësinë për të jetuar në paqe.

Pse Konventa mbetet jetike edhe sot?

Disa mund të mendojnë se një dokument i miratuar para 75 vitesh i përket së shkuarës. Por realiteti i sotëm dëshmon të kundërtën.

Konfliktet e armatosura, përndjekjet politike, dhuna, ekstremizmi, krizat humanitare dhe pasojat e katastrofave vazhdojnë të detyrojnë miliona njerëz të largohen nga shtëpitë e tyre.

Në këtë botë të trazuar, Konventa e vitit 1951 mbetet busulla morale dhe juridike që garanton mbrojtjen e më të pambrojturve. Ajo është një kujtesë se dinjiteti njerëzor nuk njeh kufij.

Përgjegjësi e përbashkët

Mbrojtja e refugjatëve nuk është detyrë vetëm e një organizate apo e një qeverie.

Qeveritë kanë përgjegjësinë kryesore për të garantuar respektimin e ligjit ndërkombëtar dhe të drejtën për azil.

Organizatat ndërkombëtare dhe agjencitë humanitare ofrojnë ekspertizë dhe mbështetje.

Organizatat e shoqërisë civile ndihmojnë në integrimin dhe përfshirjen sociale.

Universitetet dhe bota akademike luajnë rol të rëndësishëm në edukimin e brezave të rinj dhe në zhvillimin e politikave të bazuara në evidencë.

Komunitetet lokale janë shpesh vendi ku fillon solidariteti i vërtetë.

Në fund të fundit, mbrojtja e refugjatëve është përgjegjësi e të gjithëve.

Shqipëria: një histori mikpritjeje dhe solidariteti

Për Shqipërinë, historia e refugjatëve nuk është diçka e largët.

Shqiptarët e njohin mirë plagën e thellë të emigrimit, largimit dhe kërkimit të një jete më të sigurt jashtë vendit. Breza të tërë shqiptarësh kanë përjetuar pasigurinë e largimit dhe sfidat e fillimit nga e para.

Por shqiptarët dinë edhe të presin.

Një nga shprehjet më të njohura të traditës sonë thotë:

“Shtëpia e shqiptarit është e Zotit dhe e mikut.”

Kjo filozofi është shndërruar në vepra konkrete gjatë historisë.

Gjatë Luftës së Dytë Botërore, familjet shqiptare strehuan dhe mbrojtën hebrenjtë që ndiqeshin nga nazistët. Shqipëria mbetet një nga rastet më të rralla në Europë ku numri i hebrenjve pas luftës ishte më i madh se para saj.

Në vitin 1999, gjatë krizës së Kosovës, Shqipëria hapi dyert për qindra mijëra shqiptarë të Kosovës që largoheshin nga lufta dhe spastrimi etnik. Familje të tëra ndanë shtëpitë, ushqimin dhe gjithçka kishin me njerëz që kishin humbur gjithçka.

Në vitet e fundit, Shqipëria ka treguar sërish solidaritet duke kontribuar në përpjekjet ndërkombëtare për strehimin e përkohshëm të qytetarëve afganë që kërkonin mbrojtje si dhe të qytetarëve ukrainas të larguar nga vendi i tyre pas pushtimit rus të Ukrainës në shkurt 2022.

Këto episode dëshmojnë se mikpritja nuk është thjesht pjesë e kulturës shqiptare; ajo është pjesë e identitetit tonë kombëtar.

Çfarë na mësojnë këto 75 vite?

Mësimi më i madh i këtyre shtatëdhjetë e pesë viteve është se askush nuk është i imunizuar ndaj zhvendosjes së detyruar.

Sot mund të jesh vend pritës. Nesër mund të jesh vend origjine.

Prandaj mbrojtja e refugjatëve nuk është vetëm çështje solidariteti. Është një investim në humanitetin tonë të përbashkët.

Ndërsa shënojmë Ditën Botërore të Refugjatëve dhe 75-vjetorin e Konventës së vitit 1951, nuk mjafton vetëm të kujtojmë të kaluarën sepse e ardhmja varet nga ne.

Duhet të veprojmë.

Duhet të forcojmë sistemet e mbrojtjes.

Duhet të luftojmë paragjykimet dhe dezinformimin.

Duhet të investojmë në edukim, integrim dhe solidaritet.

Mbi të gjitha, duhet të vazhdojmë të shohim refugjatët si njerëz dhe jo si statistika. Sepse pas çdo refugjati ekziston një histori.

Një histori humbjeje.

Një histori mbijetese.

Një histori shprese.

Dhe 75 vjet më parë, bota premtoi se këto histori nuk do të liheshin kurrë vetëm. Sot, sfida jonë është të tregojmë se ky premtim vazhdon të jetojë.