Shqipëria dhe Turqia shpesh e përshkruajnë marrëdhënien e tyre dypalëshe si thellësisht strategjike, të mbështetura në lidhjet historike dhe një raport i fortë personal midis udhëheqësve të tyre, shkruan Mustafa Cuhadar në një artikull të botuar në të përditshmen turke “Türkiye Today”.

Megjithatë, sipas kryeministrit Edi Rama, realiteti i pranisë ekonomike të Turqisë në Ballkan nuk arrin të përputhet me ndikimin e saj politik.

Në një intervistë ekskluzive për “Türkiye Today”, Rama ofroi një vlerësim çuditërisht të drejtpërdrejtë të rolit të Ankarasë në rajon.

Ai hodhi poshtë narrativat e vazhdueshme të ambicieve turke “neo-osmane”, duke e sfiduar Ankaranë të shkojë përtej popullaritetit personal të presidentit Recep Tayyip Erdogan dhe të sigurojë strategjinë e saj ballkanike me investime të konsiderueshme ekonomike.

Kryeministri Rama gjithashtu vlerësoi marrëdhënien e tij personale me presidentin Recep Tayyip Erdogan.

“Kam një marrëdhënie të shkëlqyer me presidentin Erdogan, i cili më duket një person i qetë”, tha ai.

“Ai është shumë i drejtpërdrejtë; Po është Po dhe Jo është Jo”, tha ai.

Gjate intervistës, u trajtua gjithashtu edhe çështja e ndryshimit të rendit global, 30-vjetori i Marrëveshjes së Paqes së Dejtonit dhe përpjekjet rekord të Shqipërisë drejt anëtarësimit në Bashkimin Evropian deri në vitin 2030.

“Jo mjaftueshëm”: Një mesazh i drejtpërdrejtë për Ankaranë

Ndërsa Rama personalisht e vlerësoi presidentin Erdogan si një mik të shkëlqyer dhe një udhëheqës të drejtpërdrejtë, ai theksoi se Turqia duhej të bënte më shumë për të forcuar partneritetin e saj rajonal.

Kur u pyet për shtyllat strukturore të partneritetit Turqi-Shqipëri dhe nëse tregtia po ecte përpara, Rama ishte i qartë.

Në një deklaratë që synonte të ilustronte hendekun midis marrëdhënieve politike dhe lidhjeve ekonomike, Rama ofroi një krahasim me klubet më të mëdha të futbollit të Turqisë.

“Nuk bëra llogaritjet e vlerës së Galatasaray dhe Fenerbahce, por kam frikë se të llogaritura së bashku, kjo vlerë është më e lartë se vlera tregtare midis Turqisë dhe Shqipërisë, dhe nuk është e mjaftueshme”, theksoi Rama.

“Ne të paktën duhet të kapërcejmë Ligën Turke”, tha ai.

Ai shtoi se aktualisht, nuk kishte asnjë projekt ekonomik kryesor që siguronte marrëdhënien dypalëshe.

“Produkti më i madh, padyshim më i lartë që Turqia ka eksportuar në rajon është presidenti Erdogan dhe popullariteti i tij”, tha Rama.

“Nuk e di nëse i pëlqen ajo që po them tani, por mendoj se nuk është e mjaftueshme. Duhet të jetë diçka përtej tij”, tha kryeministri Rama.

“Do të doja që Turqia të bënte më shumë”, tha ai, duke reflektuar mbi praninë e Ankarasë në rajon.

“Ka shumë paragjykime, stereotipe dhe gjëra të pakuptimta rreth përfshirjes së Turqisë në rajon, por për mua, nuk është e mjaftueshme. Është larg të qenit e mjaftueshme”, shtoi Rama.

Turqia e ka zgjeruar ndjeshëm praninë e saj ekonomike në të gjithë Ballkanin vitet e fundit përmes tregtisë, investimeve dhe projekteve të infrastrukturës.

Sipas të dhënave të përpiluara nga Asambleja e Eksportuesve Turq, eksportet e Turqisë në vendet e Ballkanit arritën afërsisht 25,3 miliardë dollarë në vitin 2025, duke shënuar një rritje vjetore prej 8,1%.

Ndër këto, Turqia eksportoi mallra me vlerë rreth 819,8 milionë dollarë në Shqipëri.

Ankaraja e ka zgjeruar vazhdimisht praninë e saj ekonomike në Shqipëri përmes tregtisë, projekteve të infrastrukturës dhe investimeve të sektorit privat.

“Tregtia dypalëshe tejkalon 1 miliard dollarë dhe të dy vendet kanë vendosur një objektiv për të arritur në 2 miliardë dollarë, ndërsa investimet turke në Shqipëri arrijnë në total afërsisht 3,5 miliardë dollarë”, sipas një raporti të vitit 2024.

“Neo-osmane”?

Duke iu drejtuar akuzave të shpeshta nga vendet fqinje në lidhje me ambiciet “neo-osmane” të Turqisë, Rama bëri shaka, duke treguar një projekt të vonuar restaurimi që përfshinte një xhami të vogël, të dëmtuar nga përmbytjet, në Shqipëri nga Agjencia Turke për Bashkëpunim dhe Koordinim (TIKA).

“Ne kemi ndërtuar një nga xhamitë më të bukura në këtë rajon, një gjë të vogël, dhe, nuk e di, është tre vjet që presim që TIKA të bëjë punën e saj për ta riparuar”, tha ai.

“Nëse ato ishin vërtet neo-osmane, të paktën ajo xhami do të kishte qenë e shkëlqyer pas përmbytjes së madhe që krijoi kaq shumë dëme”, shtoi ai.

Rama gjithashtu vuri në dukje ironinë e Serbisë që drejton këto akuza, duke theksuar realitetin e zymtë se ku rrjedh në të vërtetë kapitali turk në rajon.

“Çfarë neo-osmane? Jam i sigurt, duke qenë dikush i fiksuar pas numrave dhe shifrave, presidenti i Serbisë mund ta shohë shumë mirë se Turqia investoi më shumë në Serbi sesa në Shqipëri dhe Kosovë të marra së bashku”, tha Rama.

Tetorin e kaluar, presidenti serb Aleksandar Vuçiç akuzoi Turqinë se “ëndërronte Perandorinë Osmane” pas dorëzimit të dronëve “Skydagger” në Prishtinë.

Më vonë, ai akuzoi gjithashtu Turqinë dhe Shtetet e Bashkuara të Amerikës se po armatosnin shqiptarët në Kosovë, duke e portretizuar atë si një kërcënim të drejtpërdrejtë për Serbinë dhe integritetin e saj territorial.

Kryeministri Rama nuk i kurseu fjalët në lidhje me akuzat e fundit të Vuçiç se Shqipëria, Kroacia dhe Kosova po formonin një “aleancë ushtarake” që synonte rrezikimin e Serbisë.

Rama i karakterizoi këto pretendime si frikëra që rrjedhin nga pamundësia e Serbisë për të pranuar realitetin.

“Presidenti Vuçiç është dikush me të vërtetë, me njohuri të mëdha, intuitë të shkëlqyer, që pret me padurim shumë gjëra, por ai ka makthin e tij: që është Kosova. Kaq është. Pikë”, deklaroi Rama.

“Kur makthi i pushton emocionet, ai gjithashtu arrin të thotë gjëra që sinqerisht nuk kanë kuptim”, shtoi ai.

Duke iu drejtuar “aleancës” së supozuar, Rama e hodhi poshtë pretendimin.

“Kjo është një tjetër britmë në makth… Merrni me mend, Serbia ka një marrëveshje shumë më të fortë me Kroacinë sesa kjo”, shtoi ai.

Këshilla e tij për Beogradin ishte e prerë: “Kjo është arsyeja pse unë gjithmonë them priteni litarin, lëreni të shkojë. Duke e lënë të shkojë, makthi juaj do të mbarojë… Moslëshimi i diçkaje që ka ikur bëhet një makth”.

Megjithatë, pavarësisht mosmarrëveshjeve me Beogradin, Rama tha se presidenti serb Vuçiç mbetet një udhëheqës me të cilin mund të flasësh dhe të ndërtosh së bashku.

“Mendoj se ai është dikush me të cilin mund të flasësh dhe të ndërtosh bazuar në objektiva të përbashkëta”, tha ai për Vuçiç.

“Nëse Kosova është nën kërcënim, Shqipëria është nën kërcënim”

Duke iu referuar tensioneve rajonale, Rama rikonfirmoi mbështetjen e fortë të Shqipërisë për Kosovën dhe tha se pavarësia e saj nuk mund të kthehej mbrapsht.

“Kosova është e pavarur; është Republikë”, tha ai.

“Ky proces është i pakthyeshëm”, shtoi ai.

Rama paralajmëroi gjithashtu se çdo kërcënim ekzistencial ndaj Kosovës do të ndikonte drejtpërdrejt në Shqipëri.

“Nëse Kosova preket, edhe Shqipëria preket”, tha ai.

“Nëse Kosova është nën një kërcënim ekzistencial, Shqipëria është nën një kërcënim ekzistencial”, vuri në dukje Rama.

Megjithatë, duke iu referuar dialogut të bllokuar të lehtësuar nga BE-ja midis Prishtinës dhe Beogradit, Rama pranoi se perspektiva e tij nga Tirana ndryshonte natyrshëm nga ajo e kryeministrit kosovar, Albin Kurti dhe udhëheqjes në Prishtinë.

“Unë jam në Tiranë, jo në Prishtinë. Kam qenë dëshmitar i luftës së përgjakshme që shkatërroi ish-Jugosllavinë dhe që solli në Kosovë tërbimin e makinerisë nacionalsocialiste të vdekjes dhe shkatërrimit”, tha Rama.

“Kujtimet e atij momenti, plagët dhe makthet janë ende shumë të pranishme atje dhe jo aq të pranishme këtu. Ky është ndryshimi që gjithmonë duhet ta marr në konsideratë – kur i shoh gjërat ndryshe nga këtu”, shtoi kryeministri Rama.

“Asnjë plan B për anëtarësim në BE”

Në vitin 2025, Shqipëria u shkëput nga fqinjët e saj për të hapur të gjitha grupet e mbetura negociuese në BE në kohë rekord.

Qeveria ka vendosur një objektiv ambicioz për anëtarësim të plotë deri në vitin 2030.

Kur u pyet nëse Shqipëria ka një “Plan B” nëse anëtarësimi në BE ngec, Rama ishte i prerë: “Nuk ka Plan B. Ne duam të bashkohemi, pikë”.

Kryeministri Rama e paraqiti procesin e pranimit në BE – jo si një favor diplomatik nga Brukseli, por si një “transferim njohurish” të rëndësishëm dhe të nevojshëm për ndërtimin e shtetit.

“Është e dhimbshme, ndonjëherë është edhe poshtëruese dhe e neveritshme, mënyra se si ata nuk janë në gjendje të japin rezultate”, tha Rama për makinerinë politike të BE-së, e njohur për ngadalësinë e saj.

“Por në fund, është ajo që është. Nuk janë ata që i kërkojnë Shqipërisë, “A mund t’ju bashkohemi?”, jemi ne që i pyesim ata, “A mund t’ju bashkohemi?’”

Sipas Ramës, procesi i pranimit në BE shërben si një mekanizëm për reformën institucionale dhe përmirësimet e qeverisjes pavarësisht nëse anëtarësimi materializohet në fund.

Në mbyllje të intervistës, Rama i inkurajoi lexuesit e “Türkiye Today” të vizitonin Shqipërinë dhe ta përjetojnë vendin nga afër.

“U uroj shëndet të gjithëve. Do të doja që ata ta vizitonin Shqipërinë sepse jam i sigurt se do të kthehen sërish”, shtoi ai.

Marrë nga ATSH