Kryetarja e Autoritetit të Dosjeve, Gentiana Sula, në prezantimin e dokumentarit “Valias, nga kamp në përkujtim”, theksoi se “trashëgimia e dhunës duhet përkujtuar që të shërohet”.
Në vigjilje të 23 gushtit, Ditës Evropiane të Kujtimit për Viktimat e Regjimeve Totalitare, Sula nderoi ata që vuajtën padrejtësisht në kampet e internimit dhe punës që u çelën në Shqipërinë e pas Luftës së Dytë Botërore.
“Dokumentet e hershme tregojnë që Kampi i Valiasit ishte ngritur që në vitin 1945 si pjesë e kampeve ku ishin të vendosur robërit gjermanë të luftës. Kjo një histori më vete. Në këtë kamp vuanin dënimin robër lufte, gjermanë por po ato u kthyen në hapësira ndëshkimi edhe per ‘armikun e brendshëm’, familjarë të të arratisurve apo të dënuarve, pjesa më e madhe e të cilëve ishin gra dhe fëmijë”, theksoi Sula.
Sula theksoi se “në vitin 1950, ky kamp arriti kulmin me 820 të internuar, prej të cilëve 1 në 2 ishin fëmijë, foshnja e të mitur që nuk shkuan kurrë në shkollë, që u rritën mes urisë, sëmundjeve dhe frikës. Gra ishin një në 3, kurse burra një në 5”, tha ajo.
Nga të dhënat arkivore, rezulton se ky kamp është mbyllur në vitin 1952 dhe vuajtësit e këtij kampi u transferuan për të vuajtur dënimin e tyre në kampe të tjera.
“Kampi ishte pjesë e një sistemi më të gjerë internimesh: të internuarit shpeshherë transferoheshin nga Valiasi në Kamëz, më pas në Tepelenë apo Porto Palermo. Kudo shkonte familja, shkonte edhe stigma. Këto fakte e dëshmojnë fytyrën e vërtetë të regjimit: një pushtet që nuk ndëshkonte vetëm individin, por gjithë familjen, duke goditur edhe gratë dhe fëmijet”, tha Sula.
Sula prezantoi një dokumentar të prodhuar nga stafi i Autoritetit “Valias, nga kamp në përkujtim”, i cili sipas saj, përcjell ndjeshmëri e vërtetësi.
Ky dokumentar sjell dëshmi rrëqethëse të të mbijetuarve si Avni Bazellari, Et’hem Fezollari, Vasil Kokali, Fatime Nurçe e Lude Bazelli, të cilët ishin të mitur teksa u internuar me nënat e tyre, 80 vjet më pare. Rrëfimet e tyre shkojnë bashkë dhe me dokumente arkivore nga AIDSSH, CIA dhe Departamenti i Shtetit.
Sula theksoi se plagët e Valiasit, të Kodër Kamzës, të Tepelenës, Porto Palermos, Savrës, Grabianit, Spaçit e Burrelit, nuk janë vetëm plagë individuale.

“Ato janë plagë të shoqërisë sonë, plagë që janë trashëguar brez pas brezi. Studiuesit e psikologët na kujtojnë se trauma nuk shërohet duke u mbuluar, por duke u njohur. Prandaj edhe ne, përmes këtij aktiviteti, zgjedhim të kujtojmë, të ndajmë dhe të njohim të vërtetën. Përkujtojmë që të shërojmë”, tha ajo.

Sula theksoi se prej vitit 2017, Autoriteti ka punuar për evidentimin e këtyre hapësirave të kujtesës, nga Tepelena e Porto Palermo, deri tek Spaçi e Maliqi duke mbledhur dokumente, dëshmi dhe duke i kthyer ato në itinerare të kujtesës për brezat e rinj.