Nga Prof.Dr. Petraq Milo

Vendet e BRICS-it synojnë ngritjen e peshës së ekonomive në zhvillim në qeverisjen ekonomike globale me anën e forcimit të bashkëpunimit. Grupi u formua në vitin 2009, me pjesëmarrjen e Brazilit, Rusisë, Indisë dhe Kinës.  Afrika e Jugut u bashkua në vitin 2011 dhe BRIC u shndërrua në BRICS. BRICS u themelua mbi premisën se institucionet ndërkombëtare dominoheshin së tepërmi nga fuqitë perëndimore, nga e cila, vendet në zhvillim prekeshin rëndë gjatë krizës financiare globale. Në vitin 2023, në Samitin vjetor të mbajtur në Johanesburg, Republika e Argjentinës, Republika Arabe e Egjiptit, Republika Demokratike Federale e Etiopisë, Republika Islamike e Iranit, Mbretëria e Arabisë Saudite dhe Emiratet e Bashkuara Arabe u ftuan t’i bashkoheshin grupit. Të gjitha pranuan, me përjashtim të Argjentinës. Ndërsa, në Samitin e vitit 2024 u prezantua një kategori e re, ajo e “vendeve partnere“. Bjellorusia, Bolivia, Kuba, Kazakistani, Malajzia, Nigeria, Tajlanda, Uganda dhe Uzbekistani ishin vendet e para që morën këtë status. Megjithëse nuk e arrijnë statusin e anëtarit të plotë, klasifikimi si “vende partnere” u mundëson atyre të marrin pjesë në samitet e BRICS-it.

Foto nga VCG

Zgjerimi tregoi një interes për forcimin e bashkëpunimit të vendeve të jugut. Banka e Re e Zhvillimit, e themeluar në vitin 2015, u siguron shteteve anëtare financim për zhvillim, të pavarur nga institucionet financiare ndërkombëtare. Krerët e shteteve të BRICS-it mblidhen çdo vit, ku çdo vend merr presidencën për një vit për të përcaktuar prioritetet dhe për të organizuar samitin. Blloku mbështetet në vendimmarrjen me konsensus dhe nuk ka statut përcaktues, sekretariat apo fonde të përbashkëta. Blloku ka synuar të koordinojë politikat ekonomike dhe diplomatike të anëtarëve të tij, të themelojë institucione të reja financiare. Termi u krijua fillimisht nga ekonomisti i Goldman Sachs, Jim O’Neill, në një punim kërkimor të vitit 2001, në të cilin ai argumentonte se rritja e vendeve që në atë kohë njiheshin si “BRIC” (Brazili, Rusia, India dhe Kina) ishte gati të sfidonte ekonomitë e pasura dominuese të G7-ës. Në raportin e tij “Building Better Global Economic BRICs” (O’Neill, 2001), ai merr në analizë disa ekonomi në zhvillim me rritje të shpejtë, të cilat kanë potencialin të luajnë një rol të rëndësishëm në ekonominë botërore

Rëndësia e vendeve të BRICS vlerësohet nga kontributi i tyre i konsiderueshëm në tregues kryesorë ekonomikë në nivel global. Blloku BRICS ndikon në ekonominë globale duke e zhvendosur fuqinë ekonomike drejt tregjeve në zhvillim. Pas shtimit të pesë vendeve të reja anëtare – përkatësisht Egjiptit, Etiopisë, Iranit, Arabisë Saudite dhe Emirateve të Bashkuara Arabe, (të quajtura tashmë BRICS+, ky grup përfaqëson 47,7% të popullsisë botërore, rreth 28% të PBB-së globale dhe rreth 25% të eksporteve globale. Grupi i zgjeruar ndikon në rrjedhën e tregtisë globale dhe nxit kërkesën për lëndë të para dhe prodhim industrial të vendeve antare.

Burimi : IMF World Economic Outlook April 2026, World Trade Organization, dhe analiza e autorit

Sipas të dhënave zyrtare të BRICS, pjesa e bllokut në Produktin e Brendshëm Bruto global, e matur në terma të barazisë së fuqisë blerëse (PPP), arriti në afërsisht 41% në vitin 2025 pas integrimit të anëtarëve të rinj. Kjo shënon një ndryshim të theksuar krahasuar me vitin 2010, kur pesë anëtarët fillestarë së bashku përbënin 18% të PBB-së botërore. Matja e bazuar në PPP (barazinë e fuqisë blerëse) është veçanërisht e rëndësishme për vlerësimin e PBB-së së një vendi, pasi ajo merr parasysh dallimet në nivelet e çmimeve midis vendeve dhe ofron një pasqyrë më të saktë të fuqisë blerëse të brendshme dhe kapacitetit prodhues. Analiza krahasuese zbulon se PBB-ja nominale kolektive e BRICS ka arritur të barazohet me atë të Bashkimit Evropian dhe të Shteteve të Bashkuara, ndërsa parashikimet tregojnë potencialin për t’i tejkaluar të dyja brenda dekadës së ardhshme.

Kontributi i bllokut ne 41% në terma të PPP dhe 28% në terma nominalë – pasqyron praninë e konsiderueshme ekonomike të ekonomive të BRICS. Ky konvergjencë përfaqëson një ndryshim thelbësor në qendrën e gravitetit ekonomik global, të nxitur kryesisht nga rritja e shpejtë e Kinës dhe Indisë, si dhe nga pasuria në burime e anëtarëve të rinj që iu bashkuan bllokut në vitin 2024 dhe më pas. Norma e rritjes për ekonomitë e BRICS e tejkalon vazhdimisht mesataren globale, duke shërbyer si një motor kryesor për zgjerimin ekonomik mbarëbotëror. Zgjerimi i rrjeteve tregtare midis vendeve në zhvillim redukton varësinë nga tregjet tradicionale perëndimore të konsumit. Në vitin 2025  vendet e BRICS përbëjnë kolektivisht 25%  të eksporteve dhe 20% të importeve, duke dëshmuar zgjerimin e vazhdueshëm të integrimit të BRICS në tregtinë globale.

Foto nga VCG

Përtej PBB-së dhe vëllimeve tregtare, vendet e BRICS ushtrojnë kontroll strategjik mbi burime kritike globale. Grupi zotëron pjesë të mëdha të rezervave globale të naftës, gazit natyror dhe mineraleve të rralla të tokës. Vendet e BRICS-it zënë pozicione të rëndësishme në tregun global të energjisë. Sipas Agjencisë Ndërkombëtare të Energjisë (IEA, 2023), disa anëtarë të BRICS-it renditen ndër prodhuesit kryesorë në botë të naftës, gazit dhe qymyrit. Blloku i zgjeruar kontrollon afërsisht 72 për qind të rezervave globale të mineraleve të rralla të tokës, 43,6 për qind të prodhimit global të naftës, 36 për qind të prodhimit global të gazit natyror dhe 78,2 për qind të prodhimit global të qymyrit. Ky përqendrim i burimeve ofron një ndikim të konsiderueshëm në tregjet globale të energjisë dhe në zinxhirët e furnizimit për teknologjitë kritike. Blloku përfaqëson pothuajse gjysmën e popullsisë totale të botës. Dimensioni demografik e përforcon këtë rëndësi ekonomike. Vendet e BRICS-it përbëjnë 48,5 për qind të popullsisë globale, me norma rritjeje që parashikohet të tejkalojnë mesataren globale gjatë dekadës së ardhshme. Për sa i përket territorit, blloku përfshin afërsisht 36 për qind të sipërfaqes tokësore të botës. Ky kombinim i popullsisë, territorit dhe kontrollit mbi burimet krijon një bazë për ndikim ekonomik që shtrihet përtej PBB-së.

Treguesit kryesor ekonomik tregojnë se BRICS ka potencial të konsiderueshëm për të sfiduar hegjemoninë ekonomike perëndimore, për të rritur solidaritetin ekonomik midis tregjeve në zhvillim dhe për t’u ofruar vendeve në zhvillim mundësi më të mëdha për rritje dhe bashkëpunim. BRICS shfaqet jo vetëm si një kundërpeshë ndaj institucioneve të vendosura globale, por edhe si një aktor transformues i aftë për të riformësuar trajektoren e qeverisjes ekonomike ndërkombëtare në të ardhmen. BRICS zë një pozicion të fortë në qeverisjen ekonomike globale dhe se qartësisht nuk është thjesht retorikë, por ka potencial dhe fuqi të madhe për të ndikuar në ekonominë botërore. Ai qëndron si një pol në zhvillim në një rend ekonomik shumëpolar, me peshë të konsiderueshme ekonomike dhe kapacitet institucional për ta përkthyer atë peshë në ndikim në qeverisje. Rëndësia e bllokut qëndron pjesërisht në potencialin e tij për të rimodeluar qeverisjen ekonomike globale.

Burimi CGTN