Nga DAVID I. KLEIN

JTA — Kryeministri i Shqipërisë njoftoi planet për të hapur një muze në Tiranë, kushtuar historive të qytetarëve të saj që shpëtuan hebrenjtë gjatë Holokaustit.

Muzeu do të nderojë gjithashtu historinë dhe kulturën hebraike, njoftoi kryeministri shqiptar Edi Rama gjatë një vizite shtetërore në Jerusalem të mërkurën.

Muzeu “Besa” do të emërohet sipas kodit të rreptë të nderit të fqinjësisë që shqiptarët thonë se i motivoi ata të mbrojnë fqinjët e tyre hebrenj gjatë Luftës së Dytë Botërore. Megjithëse Shqipëria ishte e pushtuar nga Italia fashiste dhe më vonë Gjermania naziste, popullsia e saj hebreje u rrit gjatë gjithë luftës, duke u trefishuar më shumë se sa refugjatët u dyndën atje nga e gjithë Evropa. Ambasada e Shqipërisë në Berlin lëshoi letra të rreme identiteti për hebrenjtë dhe shumë vendas i fshehën ato në shtëpitë e tyre. Yad Vashem, autoriteti i kujtimit të Holokaustit në Izrael, ka njohur të paktën 75 individë si të drejtë midis kombeve për shpëtimin e hebrenjve.

“Shpëtimi i hebrenjve gjatë Luftës së Dytë Botërore është një nga faqet më të bukura në historinë e shqiptarëve. Të krishterët dhe myslimanët sakrifikuan gjithçka për t’i mbrojtur ata”, tha Elva Margariti, Ministrja e Kulturës e Shqipërisë. “Për shqiptarët kjo është BESA; është një vlerë që ne do t’ua përcjellim fëmijëve tanë, duke u treguar atyre këtë histori të jashtëzakonshme. Muzeu Besa do të jetë një urë komunikimi mes brezave; një hapësirë dialogu për ndarjen e vlerave më të mira të popujve tanë.”

Shqipëria ka hapur një konkurs me dy faza për të gjetur një projektues për hapësirën, tha në një deklaratë ministria e saj e kulturës. Muzeu do të vendoset në ndërtesën historike të Shtëpisë së Toptanëve në qendër të Tiranës, të cilën ministria e përshkroi si një shembull të “arkitekturës më të mirë shqiptare të shekullit të 19-të”. Një foto e ofruar për shtyp e tregon atë aktualisht në një gjendje të keqe.

Pavarësisht se sapo filloi konkursi tani, ministria e kulturës i tha Agjencisë Telegrafike Hebraike se shpreson të hapë muzeun deri në fund të vitit. Biznesmeni dhe filantropisti kazako-izraelit Alexander Machkevitch po financon fazën e konkurrimit.

“Është një tjetër moment shumë i rëndësishëm në historinë, zhvillimin urban dhe arkitekturën e Tiranës”, tha Rama. “Dhe besoj se më në fund do të mund të marrim një psherëtimë të lehtësuar nga një barrë e kahershme detyrimi në lidhje me fëmijët tanë dhe vizitorët në vendin tonë, që lidhet ndoshta me faqen më të lavdishme të historisë shqiptare, shpëtimin. të hebrenjve gjatë Luftës së Dytë Botërore”.