Nga Dr. Arben Ramkaj

Marrëdhënia ndërmjet fesë dhe politikës është një marrëdhënie organike, por kjo tezë kërkon një dallim të qartë ndërmjet dimensionit të qëndrueshëm të fesë dhe natyrës dinamike të politikës. Feja përfaqëson një rend hyjnor, të qëndrueshëm dhe të shenjtë. Ajo përmban parimet e besimit, adhurimin, të drejtën hyjnore universale, si dhe një sistem parimesh dhe normash që orientojnë dimensionin individual dhe shoqëror të jetës njerëzore.

Politika, në këtë strukturë, nuk i përket sferës së parimeve themelore të besimit. Ajo bën pjesë në sferën e çështjeve dytësore dhe të jurisprudencës, të lidhura me administrimin e shoqërisë, organizimin institucional, ushtrimin e autoritetit dhe qeverisjen e çështjeve publike. Në ortodoksinë islame sunite, drejtimi politik, sistemi i qeverisjes dhe modeli historik i “perandorisë absolute” nuk konsiderohen pjesë e themeleve të besimit, por çështje të jurisprudencës dhe të organizimit të jetës publike. Për rrjedhojë, dallimet politike nuk duhet të trajtohen si ndarje ndërmjet besimit dhe mosbesimit, por si dallime që mund të vlerësohen në raport me të drejtën dhe të gabuarën, dobinë dhe dëmin, interesin publik dhe pasojat e vendimmarrjes.

Në traditën shiite, ndërkaq, çështja e drejtimit politik dhe fetar të bashkësisë, e konceptuar historikisht përmes institucionit të imamatit, ka marrë një pozitë doktrinare qendrore dhe është integruar në çështjet themelore të besimit. Ky dallim historik dhe teologjik shpjegon edhe mënyrat e ndryshme në të cilat është konceptuar raporti ndërmjet autoritetit fetar dhe atij politik në traditat kryesore të mendimit islam.

Përkufizimi i politikës si një çështje e degëve dhe jo e themeleve të besimit krijon një hapësirë të gjerë për pluralizëm politik. Pluralizmi nuk kufizohet vetëm te dallimi ndërmjet forcave politike me orientim sekular dhe atyre që mbështeten te burimet e teksteve hyjnore; ai mund të ekzistojë edhe ndërmjet vetë rrymave, partive dhe projekteve politike që i ndërtojnë parimet dhe vizionin e tyre politik duke u mbështetur te këto burime. Përkatësia ndaj së njëjtës traditë fetare dhe mbështetja në të njëjtat burime hyjnore nuk imponojnë domosdoshmërisht një model unik politik, një parti të vetme apo një interpretim të vetëm të administrimit të shtetit dhe të shoqërisë.

Feja mund të përfytyrohet si një pemë me rrënjë të qëndrueshme, ndërsa jurisprudenca dhe politika përfaqësojnë degët e saj. Shoqëria dhe realiteti politik ndryshojnë vazhdimisht. Lindin institucione, marrëdhënie shoqërore, teknologji dhe problematika të reja, të cilat nuk kanë ekzistuar në periudhat e mëparshme. Përballë këtyre zhvillimeve, mendimi politik duhet të jetë në gjendje të prodhojë përgjigje të reja. Këto përgjigje nuk është e domosdoshme të jenë të përmendura në mënyrë të drejtpërdrejtë në burimet e teksteve hyjnore, sepse shumë prej realiteteve dhe institucioneve të sotme nuk ekzistonin në periudhat e hershme të historisë. Megjithatë, risitë politike dhe institucionale duhet të vlerësohen në raport me parimet dhe sistemin etik që buron prej këtyre teksteve. Në këtë mënyrë krijohet një raport ndërmjet qëndrueshmërisë së parimeve dhe fleksibilitetit të instrumenteve politike.

Politika është, në thelb, administrim i çështjeve publike dhe kërkim i mënyrave më të përshtatshme për organizimin e shoqërisë. Për këtë arsye, ajo lidhet ngushtë me konceptin e interesit publik. Por jo çdo interes material ose përfitim ekonomik mund të konsiderohet automatikisht interes legjitim. Në një qasje thjesht pragmatike, interesi mund të kuptohet si çdo veprim që prodhon një rezultat të dobishëm për individin, grupin apo shtetin. Një qasje e tillë, kur shkëputet plotësisht nga etika, rrezikon ta reduktojë politikën në administrimin e interesave dhe të raporteve të forcës.

Në konceptimin islam, interesi duhet të jetë një interes legjitim dhe i përgjegjshëm, i kufizuar nga parimet morale dhe nga e drejta hyjnore universale. Kjo nënkupton se përfitimi material nuk mjafton për të legjitimuar një politikë publike. Vendimmarrja duhet të vlerësohet edhe në raport me drejtësinë, dinjitetin njerëzor, mbrojtjen e shoqërisë, parandalimin e dëmit dhe të mirën e përbashkët. Një prej parimeve që e ilustron këtë qasje është parimi: “Nuk duhet të shkaktohet dëm dhe as dëmi të kundërpërgjigjet me dëm.” Ky parim vendos një kriter normativ për politikëbërjen: interesi publik nuk mund të ndërtohet mbi dëmtimin e padrejtë të individit apo të shoqërisë.

Në disa tradita të mendimit politik modern, politika është përkufizuar si “arti i së mundshmes”. Në këtë perspektivë, vendimmarrja politike përcaktohet në një masë të konsiderueshme nga realiteti, raportet e forcës dhe mundësitë konkrete të veprimit. Në një interpretim skajshmërisht pragmatik ose makiavelist, politika mund të shkëputet nga kriteret morale dhe të vlerësohet kryesisht mbi bazën e rezultatit, efikasitetit dhe aftësisë për të ushtruar apo ruajtur pushtetin.

Mendimi politik konservator vendos një kufizim normativ mbi këtë pragmatizëm. Politika nuk është vetëm aftësia për të realizuar atë që është e mundur, por edhe përgjegjësia për të përcaktuar se çfarë është e drejtë, e dobishme dhe moralisht e pranueshme. Në këtë kuptim, politika nuk mund të reduktohet vetëm në raportet e forcës apo në realizimin e interesit të çastit, por duhet të lidhet me një sistem vlerash që përcakton kufijtë etikë të ushtrimit të pushtetit.

Në këtë kontekst, një prej përkufizimeve klasike të politikës e lidh atë me masat dhe vendimmarrjen përmes të cilave njerëzit afrohen më shumë me të mirën dhe largohen nga korrupsioni, padrejtësia dhe dëmi. Kështu, politika mbetet një veprimtari praktike dhe institucionale, por vendoset brenda një horizonti etik. Ajo nuk reduktohet vetëm në pyetjen se çfarë mund të bëhet, por përfshin edhe pyetjen se çfarë duhet bërë dhe cilat janë kufijtë moralë të ushtrimit të pushtetit.

Dallimi ndërmjet fesë dhe politikës nuk nënkupton domosdoshmërisht shkëputjen e tyre. Feja ofron, përmes burimeve të teksteve hyjnore, një sistem vlerash, parimesh dhe kriteresh normative, ndërsa politika merret me administrimin konkret të realitetit shoqëror dhe institucional. Pikërisht për shkak se politika është veprimtari njerëzore, ajo është e hapur ndaj interpretimit, gabimit, korrigjimit dhe ndryshimit. Vendimet politike nuk fitojnë karakter të shenjtë vetëm sepse formulohen nga aktorë që mbështeten te burimet e teksteve hyjnore.

Ky dallim është thelbësor për të shmangur shndërrimin e konfliktit politik në konflikt teologjik. Nxjerrja e politikës jashtë sferës së dogmës dhe jashtë logjikës së përjashtimit fetar krijon mundësinë që mosmarrëveshjet politike të trajtohen si dallime legjitime rreth mënyrës së qeverisjes, prioriteteve publike, institucioneve dhe politikave konkrete. Në këtë mënyrë krijohet hapësira për pluralizëm, debat dhe konkurrencë ndërmjet ideve dhe projekteve të ndryshme politike, pa e shndërruar kundërshtarin politik në kundërshtar të fesë.

Mund të ekzistojnë shumë interpretime, modele dhe projekte politike, për sa kohë që debati zhvillohet brenda një kuadri që respekton drejtësinë, dinjitetin njerëzor, përgjegjësinë, parandalimin e dëmit dhe të mirën e përbashkët. Marrëdhënia ndërmjet fesë dhe politikës mund të kuptohet, pra, si një marrëdhënie organike ndërmjet referencës normative që buron nga tekstet hyjnore dhe veprimit politik. Parimet fetare ofrojnë vlera dhe kritere të përgjithshme, ndërsa politika përfaqëson hapësirën njerëzore të administrimit, interpretimit dhe vendimmarrjes përballë realiteteve konkrete dhe vazhdimisht në ndryshim.

Politika, për rrjedhojë, nuk duhet të ngrihet në nivelin e dogmës. Ajo mbetet një fushë e gjykimit njerëzor, ku mund të ekzistojnë alternativa, interpretime dhe projekte të ndryshme. Në të njëjtën kohë, autonomia e politikës nuk nënkupton domosdoshmërisht shkëputjen e saj nga etika. Politika duhet të orientohet nga drejtësia, parandalimi i dëmit, interesi publik, dinjiteti njerëzor dhe përgjegjësia shoqërore.

Sfida themelore, pra, nuk qëndron në shndërrimin e politikës në dogmë fetare, por në ndërtimin e një politike që, duke ruajtur karakterin e saj njerëzor, pluralist dhe dinamik, mbetet e lidhur me një sistem vlerash dhe me parimin e së mirës së përbashkët. Në këtë perspektivë, lidhja organike ndërmjet fesë dhe politikës nuk kërkon shenjtërimin e pushtetit politik, por orientimin etik të tij; nuk kërkon eliminimin e pluralizmit, por vendosjen e tij brenda një kuadri vlerash; dhe nuk e shndërron politikën në çështje besimi, por e koncepton atë si një veprimtari njerëzore dhe institucionale që duhet t’i shërbejë drejtësisë, interesit publik dhe së mirës së përbashkët.

(Marrë nga faqja e autorit në rrjetet sociale)//