Më 19 janar të vitit 1732 u themelua Kolegji Arbëresh i Shën Adrianit, në Kalabri.

Hapja e kësaj shkolle të rëndësishme ku u formësuan shumë intelektualë arbëreshë, u bë nën kujdesin dhe ndihmën e drejtpërdrejtë të papa Klementit XII. Kolegji kishte për qëllim të përgatiste klerin shqiptar të ritit lindor bizantin, që do të shërbente në kishat arbëreshe e mundësisht edhe në Shqipëri.

Në prag të Rilindjes Kombëtare, kolegji do të bëhej vatra më e nxehtë e ndjenjave të flakta të atdhedashurisë e të dëshirës për t’u çliruar nga pushtuesi.

Ky ishte një institucion përcaktues për edukimin dhe ruajtjen e identitetit kulturor të arbëreshëve të Italisë. Në këtë kolegj studiuan personalitete që lanë gjurmë në letërsinë dhe mendimin shqiptar, si: Jeronim De Rada, Jul Variboba, Zef Serembe dhe Domenico Mauro.

Një zhvillim i rëndësishëm akademik ishte krijimi i katedrës së parë të gjuhës shqipe në vitin 1849, nën drejtimin e De Radës. Ky akt shënoi institucionalizimin e studimit të shqipes në sistemin arsimor të kohës në Itali.

Pasuria e bibliotekës së këtij institucioni dhe angazhimi i vazhdueshëm pedagogjik e shndërruan këtë institut në një urë lidhëse kulturore mes arbëreshëve dhe Shqipërisë. Deri në mbylljen e tij përfundimtare në vitin 1919, kolegji përgatiti mbi 100 intelektualë shqiptarë, duke u konfirmuar si një nga institucionet me ndikim në proceset e emancipimit kulturor dhe arsimor të diasporës shqiptare.

Burimi ATSH